Spring naar content
Volledige beschrijving geselecteerd orgel

Foto: Piet Bron. Datering: Zomer 2001.

Foto: Piet Bron

Tiel, Nederland (Gelderland) - Grote- of Sint Maartenskerk
Gemeente: Tiel
Streek:Betuwe
Adres: Kerkplein 3, 4001 AH, Tiel
Website: http://www.protestantsegemeentetiel.nl/
Soort kerk/gebouw: Protestantse Kerk Nederland

Beschrijving nr.: 1002755. Invoerdatum: 03/02/2000. Laatste mutaties: 23/05/2017. Gegevens dateren van 2015.
Kaartnummer Stichting Orgelcentrum: A0101 (Vermeldt 'St. Maartenskerk', datering 1960). Fotokaart De Mixtuur nummer: E15.

Gebouwd door: Christian Gottlieb Friedrich Witte (1854)

JaarOrgelbouwerOpusActiviteit
1854 Christian Gottlieb Friedrich Witte  nieuwbouw
1966 Willem van Leeuwen  overplaatsing
2008 Jacob van der Veer  restauratie

  • Op 29 oktober 1854 werd in de hervormde Nieuwe Kerk (ook wel Nieuwkerk of St. Nicolaaskerk genoemd) te Dordrecht een nieuw orgel in gebruik genomen, gemaakt door de firma Bätz & Co. Het orgel was aan de kerk geschonken door jonkheer mr. Van de Wall van Puttershoek en vrouwe Repelaer, echtgenote van de jonkheer. De toen 5-jarige dochter van het echtpaar plaatste op 5 september 1854 de eerste pijp in het orgel. Aan de achterzijde van de grootste pijp van de middentoren is een gedenkplaatje aangebracht. Het orgel is gekeurd door dhr. D.H. Dijkhuysen, organist te Nijmegen.
  • In 1960 werd de zestiende eeuwse Nieuwe Kerk gesloten voor de eredienst. Het orgel is in 1962 gekocht door de Hervormde Gemeente in Tiel, waar de Grote of Sint Maartenskerk na de verwoestingen van de oorlog, weer geheel herbouwd was. Het leek er even op dat de koop niet door zou gaan, omdat de Oude Kerk in Ede ook belangstelling had. Maar uiteindelijk is het orgel toch in Tiel terecht gekomen. De firma Van Leeuwen restaureerde het instrument in de 1965 onder advies van Lambert Erné. Op 5 januari 1966 is het instrument feestelijk in gebruik genomen.
  • De firma Van der Veer voerde in 2008 groot onderhoud uit. Dit hield onder andere in een totaalreiniging van het orgel, de reparatie van een aantal houten pijpen, het opkrikken van een verzakte windlade en het herstel van de mechaniek van de pedaalkoppel. Daarnaast hebben alle tongwerken nieuwe messing ringen om de stevels gekregen.

Kort overzicht van plaatsen waar het orgel heeft gestaan
1854DordrechtNieuwe Kerk
1966TielGrote- of Sint Maartenskerk

Technische gegevens
Hoofdwerk11
Bovenwerk9
Pedaal5
Totaal aantal stemmen25
ManuaalomvangC-f'''
PedaalomvangC-c'
ToetstractuurMechanisch
RegistertractuurMechanisch
Windlade(n)Sleeplade
TemperatuurEvenredig zwevend

Dispositie
Hoofdwerk: Prestant 16', Prestant 8', Bourdon 8', Octaaf 4', Fluit 4', Quint 3', Octaaf 2', Cornet V sterk (discant), Mixtuur III-IV-V sterk, Fagot 16', Trompet 8'.
Bovenwerk: Prestant 8', Holfluit 8', Gamba 8', Salicet 4', Roerfluit 4', Nasard 3', Gemshoorn 2', Schalmei 8', Dulciaan 8'.
Pedaal: Subbas 16', Octaafbas 8', Octaaf 4', Bazuin 16', Trombone 8'.
Koppelingen: Manuaalkoppel, Pedaal - Hoofdwerk.
Speelhulpen: Tremulant.

VulstemSamenstelling
Mixtuur V sterk (Hoofdwerk) C: 2' - 1 1/3' - 1'. Fìs°: 2 2/3' - 2' - 1 1/3' - 1'. fìs°: 4' - 2 2/3' - 2' - 1 1/3' - 1'. fis': 5 1/3' - 4' - 2 2/3' - 2' - 1 1/3'. fis'': 8' - 5 1/3' - 4' - 2 2/3' - 2'.
Overige dispositiegegevens
Van 't Kruijs (1885) Het Orgel in de St. Nicolaas- of Nieuwe Kerk te Dordrecht, is in 1854 door Bätz & Co., uit Utrecht, geleverd. Het werk heeft 25 sprekende stemmen, twee klavieren en vrij pedaal.
Organist de Heer A. van der Weg.
Hoofdmanuaal: Prestant 16', Prestant 8', Bourdon 8', Octaaf 4', Fluit 4', Quint 3', Octaaf 2', Cornet 5 st., Mixtuur 5 st., Fagot 16', Trompet 8'.
Bovenmanuaal: Prestant 8', Gamba 8', Holfluit 8', Salicet 4', Roerfluit 4', Nazard 3', Gemshoorn 2', Schalmei 8', Dulciaan 8'.
Pedaal: Subbas 16', Octaaf 8', Octaaf 4', Bazuin 16', Trompet 8'.
Stomme Registers: Koppelingen, Ventiel.
Literatuur
  • Verzameling van disposities der verschillende orgels in Nederland, benevens eene korte beschrijving van het Orgel in de Groote Kerk te Rotterdam met afbeelding / M.H. van 't Kruijs. - Rotterdam : Corns. Immig, 1885. - Fotografische herdruk, uitgegeven bij Frits Knuf, Amsterdam in 1972 in de serie Bibliotheca Organologica, volume I.
  • Orgels in Nederland / mr. A. Bouman. - Amsterdam: Allert de Lange, 1943. - (Heemschutserie ; 34).
  • Uit de orgelbouwwereld. - In: Het Orgelblad, jrg. 5 nr. 6, juni 1962.
  • Dordtse orgelpracht : III. De St. Nicolaaskerk / Chr. Meyers. - In: Het Orgelblad, jrg. 5 nr. 12, december 1962.
  • Nederland... orgelland / mr. A. Bouman. - 3e geh.omgew.druk. - Leiden: Spruyt, Van Mantgem & De Does, 1964.
  • De orgelmakers Witte : Een bijdrage tot de geschiedschrijving van de orgelbouw in Nederland in de tweede helft van de negentiende eeuw / dr. Teus den Toom. - Heerenveen: Uitgeverij J.J. Groen en Zoon, 1997.
  • Het historische orgel in Nederland 1850 - 1858 / Peter van Dijk (eindred.). - Amsterdam : Stichting NIvO, 2002. - (Encyclopedie Het Historische Orgel in Nederland ; 7).
Opnamen
  • The Stolk collection : deel 1 Bätz orgel te Tiel / Diverse organisten. - Stolk Orgels (CD). - Uitgave in eigen beheer.
  • Dries van den Berg en Wim de Weerd bespelen het Bätz-Witte-orgel in de St. Maartenskerk te Tiel. - STH Records (CD). - 1998.
  • Pastorale orgelklanken / ds. Buijs, ds. Droger, ds. De Haan, ds. Van Heteren. - Stilok CD 1017 (CD). - 1997. - Opgenomen in Rhenen en Tiel.
  • De orgelmakers Witte : De belangrijkste Nederlandse orgelbouwers uit de tweede helft van de negentiende eeuw : CD 1 / Bas de Vroome. - LBCD 67 (CD). - 1997. - Uitgegeven met vier cd's in één box.
  • Jan Verzaal bespeelt het Bätz-orgel in de Maartenskerk te Tiel. - CD. - 1996.
  • Dirk Jan Kraa en Han Beverdam improviseren aan het orgel van de Grote of St. Maartenskerk te Tiel. - CD. - 1995.
  • Orgel en piano / Bert Moll (orgel) en Loek van der Leeden (piano). - De Bazuin 5514 (CD). - 1990.
  • Rutger van Mazijk speelt eigen koraalbewerkingen. - Te Deum 149.148 (LP). - 1986.

Foto: Piet Bron. Datering: Zomer 2001.
Foto: Piet Bron
Foto: Tjalling Roosjen. Datering: 5 mei 2011.
Foto: Tjalling Roosjen
Foto: Piet Bron. Datering: Zomer 2001.
Foto: Piet Bron
Foto: Tjalling Roosjen. Datering: 5 mei 2011.
Foto: Tjalling Roosjen
Foto: Tjalling Roosjen. Datering: 5 mei 2011.
Foto: Tjalling Roosjen
Situatie in Dordrecht. Bron: Boek
Bron: Boek "De orgelmakers Witte"
Situatie in Dordrecht. Foto: G. Meyster.
Foto: G. Meyster
Foto: Tjalling Roosjen. Datering: 5 mei 2011.
Foto: Tjalling Roosjen