Spring naar content
Volledige beschrijving geselecteerd orgel

Foto: Bert Wisgerhof. Datering: 4 augustus 2017.

Foto: Bert Wisgerhof

Borgentreich, Deutschland (Nordrhein-Westfalen) - Katholische Pfarrkirche Sankt Johannes Baptist
Gemeente: Borgentreich
Website: http://pastoralverbund-borgentreicher-land.de/

Beschrijving nr.: 2001683. Invoerdatum: 21/05/2002. Laatste mutaties: 29/05/2018. Gegevens dateren van 2017.

Gebouwd door: Gottfried Bader (1676)

JaarOrgelbouwerOpusActiviteit
1676 Gottfried Bader  nieuwbouw
ca. 1700 Johann Jacob John  uitbreiding
1730 Johann Patroclus Möller  uitbreiding
1803 Arnold Isfording  overplaatsing
1837 Ferdinand Figgemeyer  restauratie
1838 Carl Kuhlmann  restauratie
1953 Karl Ott  restauratie
2011 Eule Orgelbau  restauratie

  • In Borgentreich is een orgelmuseum gevestigd. Tegenover dit museum ligt de rooms-katholieke parochiekerk. In deze kerk bevindt zich een bijzonder orgel, waarvan lange tijd is aangenomen dat het werd gebouwd door Johann Patroclus Möller in 1730. Het orgel heeft mechanische springladen. Alleen het Brustwerk is uitgerust met een sleeplade. Het orgel is afkomstig uit het Augustijnenklooster te Dalheim. Toen dit klooster in 1803 werd opgeheven is het orgel door de burgemeester van Borgentreich gekocht. Arnold Isfording plaatste het orgel over. In 1831 is het gedemonteerd en opgeslagen vanwege bouwvalligheid van het kerkgebouw. In de jaren 1836 tot 1838 is het weer opgebouwd, maar in gewijzigde vorm. Het werk werd eerst uitgevoerd door Ferdinand Figgemeyer, die echter kwam te overlijden. Carl Kuhlmann voltooide het werk. Het rugpositief werd niet herplaatst, maar dit werk kwam achter het orgel te staan in een aparte kas. In de hiernavolgende jaren werden er geen grote wijzigingen meer aangebracht. Wel werden enkele tongwerken vernieuwd. In 1953 voerde Paul Ott een restauratie uit, naar plannen van Christhard Mahrenholz uit Hannover en onder advies van Rudolf Reuter uit Münster. Het rugpositief is hierbij gereconstrueerd.
  • Pas na 1990 werd duidelijk dat het orgel veel ouder was dan van 1730, en derhalve niet door Möller gebouwd kon zijn. Het Hauptwerk is waarschijnlijk gebouwd door Gottfried Bader in 1676. Rond 1700 werd het uitgebreid met een rugpositief en vrij pedaal, waarbij gedacht wordt aan Johann Jacob John uit Einbeck. Johann Möller zou dan in 1730 het Brustwerk hebben geplaatst, maar dat is niet zeker. In 2009 is de firma Eule gestart met een nieuwe restauratie, die in 2011 voltooid was. Bij deze restauratie zijn veel aanpassingen uit 1953 ongedaan gemaakt. Er is een nieuwe klaviatuur vervaardigd in de stijl van Bader. Het orgel heeft geen koppelingen meer. Op 14 en 15 mei 2011 is het instrument weer in gebruik genomen.

Kort overzicht van plaatsen waar het orgel heeft gestaan
1676Dalheim, DuitslandAugustinerabteikirche
1803Borgentreich, DuitslandKatholische Pfarrkirche Sankt-Johannes

Technische gegevens
Hauptwerk12
Rückpositiv14
Brustwerk11
Pedal8
Totaal aantal stemmen45
ManuaalomvangCD-c'''
PedaalomvangCD-c'
ToetstractuurMechanisch
RegistertractuurMechanisch
Windlade(n)Springlade
Toonhoogtea' = 465 Hz
Temperatuur1/6-komma middentoon (gemodificeerd)

Dispositie
Hauptwerk: Bourdun 16', Principal 8', Viola di Gamba 8', Holflöte 8', Quinta 6', Octav 4', Spans Cornet 1-3 fach, Sexquialter 3 fach, Mixtur 4 fach (2'), Cimbel 4 fach (2/3'), Trompet 8', Voxumana 8'.
Rückpositiv: Principal 8', Rohrflöte 8', Gedact 4', Dousflöte 4', Quinta 3', Naßartquinta 3', Octav 2', Waldflöte 2', Quinta 1 1/2', Tertzian 2 fach (1 3/5'), Mixtur 4 fach (1'), Cimbel 3 fach (1/2'), Fagott 16', Krummhorn 8'.
Brustwerk: Gedact 8', Quintatöna 8', Principal 4', Flautetraverse 4', Nachthorn 4', Octav 2', Quinta 1 1/2', Detzima 2 fach (1 3/5'), Mixtur 4 fach (1'), Ranquet 8', Hoboe 4'.
Pedal: Principal 16', Subbass 16', Octav 8', Waldflöte 2', Mixtur 6 fach (4'), Posaune 16', Trompet 8', Cornet 2'.
Overige registers: Cimbelstern.
Koppelingen: Hauptwerk - Rückpositiv - schuifkoppel, Hauptwerk - Brustwerk - schuifkoppel.
Speelhulpen: Tremulant, Calcant.

Overige dispositiegegevens
Verschillende disposities Van 1953 tot 2010 luidde de dispositie:
Hauptwerk (C-f'''): Principal 16', Bordun 16', Octav 8', Hollflöte 8', Quinta 6', Octav 4', Gedackt 4', Sesquialtera 3 fach, Mixtur 4 fach, Zimbel 4 fach, Trompete 16', Trompete 8'.
Rückpositiv (C-f'''): Principal 8', Rohrflöte 8', Octav 4', Duesflöte 4', Quinte 3', Nasat 3', Octav 2', Waldflöte 2', Terz 1 3/5', Quinte 1 1/2', Mixtur 4 fach, Zimbel 3 fach, Fagott 16', Hautbois 8', Tremulant.
Brustwerk (C-f'''): Gedackt 8', Quintade 8', Principal 4', Nachthorn 4', Traversflöte 4', Octav 2', Quintflöte 1 1/2', Octav 1', Dezimaquinta 2 fach, Mixtur 4 fach, Krummhorn 8', Tremulant.
Pedal (C-f'): Principal 16', Subbaß 16', Octav 8', Rohrpfeife 4', Mixtur 6 fach, Posaune 16', Trompete 8', Cornett 2'.
Koppelingen: Hauptwerk - Rückpositiv, Hauptwerk - Brustwerk, Pedal - Hauptwerk, Pedal - Rückpositiv.
Speelhulpen: 2 Zimbelsterne.
Literatuur
  • Der westfälische Orgelbauer Johann Petraclus Möller / Ulrich Wulfhorst. - Kassel : Bärenreiter Verlag, 1967.
  • Historische Orgeln im Kreis Höxter / Rudolf Reuter. - Münster : Westfälischer Heimatbund, 1978. - (Westfälische Kunststätten ; 4).
  • Orgelmuseum : Johann-Patroclus-Möller-Orgel Borgentreich / Nikolaus Gussone, Rudolf Reuter. - Borgentreich : Stadt Borgentreich, [ca. 1980].
  • Orgelmuseum Borgentreich / Leen Korporaal. - In: De Orgelvriend, jrg. 31 nr. 7/8, juli/augustus 1989.
  • Orgelführer Deutschland / Karl-Heinz Göttert, Eckhard Isenberg. - Kassel [et al...] : Bärenreiter, 1998.
  • Ein Instrument wahrhaft europäischen Ranges : Festschrift zur Orgelweihe Borgentreich / Jörg Kraemer [red.]. - Borgentreich : Kath. Kirchengemeinde, 2011.
  • Die Orgel in Borgentreich ist restauriert. - In: Ars Organi, 59 Jhg., Heft 2, Juni 2011.
  • 1997-2012 : Fortführung der Chronik zum 125Jährigen Jubiläum 1997 : Stand: Juni 2010. - Bautzen : Hermann Eule Orgelbau Bautzen GmbH, 2012.
  • Die Springladen-Orgel in Borgentreich und ihre Restaurierung durch den Hermann Eule Orgelbau Bautzen 2005-2011 / Helmut Werner. - In: Ars Organi, Jhg. 61, Heft 4, Dezember 2013.
Opnamen
  • Die Barockorgel in St. Johannes Baptist zu Borgentreich : Ein Instrument wahrhaft historischen Ranges / Jörg Kraemer. - Organum Musikproduktion OGM 141048 (CD). - 2015.
  • Die Barockorgel aus Kloster Dalheim in Borgentreich vor ihre Restaurierung / Jörg Kraemer. - Orgel-Förderverein Borgentreich 14.019 (CD). - 2007. - Opname uit 2004.
  • Die Johann-Patroclus-Möller-Orgel in Borgentreich : Portrait einer Springladenorgel / Jörg Kraemer. - WDR Fermate (CD). - 1995.
  • Historische Orgeln Westfalen : Abteikirche Marienmünster - Pfarrkirche Borgentreich - Abteikirche Corbey - Abteikirche Marienfeld / Fritz Soddemann. - Christophorus SCGLX 75 971 (LP).
  • Dietrich Buxtehude (1637-1707) : Orgelmusik / Arno Schönstedt. - 11 11 CAN (LP).
  • Das Orgelportait : François Couperin "Le Grand" / Rudolf Reuter. - Psallite PSAL 193/010 677 (LP).
Links http://www.barockorgel-borgentreich.de/ (24/12/2013)
http://www.orgel-owl.de/borgentr.htm (24/12/2013)

Foto: Bert Wisgerhof. Datering: 4 augustus 2017.
Foto: Bert Wisgerhof
Foto: Jörg R. Becker.
Foto: Jörg R. Becker
Foto: Bert Wisgerhof. Datering: 4 augustus 2017.
Foto: Bert Wisgerhof
Foto: Bert Wisgerhof. Datering: 4 augustus 2017.
Foto: Bert Wisgerhof
Foto: Bert Wisgerhof. Datering: 4 augustus 2017.
Foto: Bert Wisgerhof
Foto: Bert Wisgerhof. Datering: 4 augustus 2017.
Foto: Bert Wisgerhof
Foto: Bert Wisgerhof. Datering: 4 augustus 2017.
Foto: Bert Wisgerhof
Foto: Bert Wisgerhof. Datering: 4 augustus 2017.
Foto: Bert Wisgerhof