Spring naar content
Volledige beschrijving geselecteerd orgel

Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.

Foto: Piet Bron

Tzum, Nederland (Fryslân) - Johanneskerk
Gemeente: Waadhoeke
Adres: Franekerweg 47, 8804 NA, Tzum
Soort kerk/gebouw: Protestantse Kerk Nederland

Beschrijving nr.: 1001228. Invoerdatum: 20/07/2000. Laatste mutaties: 03/01/2018. Gegevens dateren van 2013.

Gebouwd door: Albertus Anthonie Hinsz (1764)

JaarOrgelbouwerOpusActiviteit
1761 Gerard Steevens  nieuwbouw
1764 Albertus Anthonie Hinsz  nieuwbouw
1791 Rudolph Knol  diverse werkzaamheden
1817 Gebroeders Van Dam  diverse werkzaamheden
1845 L. van Dam & Zonen  diverse werkzaamheden
1882 L. van Dam & Zonen  ombouw
1985 Orgelmakerij Reil  reconstructie

  • In 1760 en 1761 werkte Gerhard Steevens uit Den Haag aan een nieuw orgel in Tzum. Na onenigheid met de kerkvoogdij werd besloten hem de opdracht af te nemen. Hinsz maakte het instrument af en breidde het uit met een rugpositief. De kas is duidelijk een ontwerp van Hinsz, zodat het maar de vraag is of er veel van het werk van Steevens is terug te vinden. Het instrument werd in 1764 opgeleverd. Het oude orgel uit de kerk werd pas in 1777 verkocht aan de Hervormde gemeente te Oosthem. Het onderhoud van het instrument werd uitgevoerd door Frans Caspar Schnitger jr., vanaf 1782 door G. Heineman en daarna door de firma Van Dam (vanaf 1794).
  • Rudolph Knol verrichtte in 1791 enkele reparaties, waarbij hij enkele van de grootste pijpen vernieuwde. Zowel in 1817 en 1845 als in 1882 werkte Van Dam aan het orgel. Het kreeg een nieuwe klaviatuur, een nieuwe magazijnbalg en enkele registers werden vervangen door romantische stemmen. In het begin van de twintigste eeuw werden beide prestanten vervangen door nieuwe exemplaren van zink.
  • In 1981 kopieerde de firma Gebroeders Reil te Heerde het orgel voor een nieuw instrument in de Immanuelkerk te Ermelo, maar dan uitgebreid met een vrij pedaal. Het orgel in Tzum is onder advies van Klaas Bolt in de jaren 1984/1985 gerestaureerd door de firma Reil. De situatie van 1764 is hierbij gereconstrueerd. Op 20 december 1985 nam men het orgel weer in gebruik met een bespeling door Klaas Bolt.

Technische gegevens
Hoofdwerk12
Rugwerk7
Pedaalaangehangen
Totaal aantal stemmen19
ManuaalomvangC-d'''
PedaalomvangC-d'
ToetstractuurMechanisch
RegistertractuurMechanisch
Windlade(n)Sleeplade
Toonhoogtea' = 415 Hz
TemperatuurWerckmeister
Winddruk65 mm

Dispositie
Hoofdwerk: Bourdon 16', Prestant 8', Baarpijp 8' - 1985, Quintadena 8' - 1764, Octaaf 4' - 1764, Roerfluit 4' - 1882, Quint 3', Flageolet 2', Mixtuur III-IV-V sterk (gedeeld) - 1761/1764/1985, Cornet III sterk (discant) - 1764, Trompet 8' (gedeeld) - 1760/1764, Vox Humana 8' (gedeeld) - 1764, Tremulant.
Rugwerk: Holpijp 8', Prestant 4' - 1760/1764, Roerfluit 4', Octaaf 2' - 1985, Gemshoorn 2' - oorspronkelijk Flageolet 1', Sexquialter II sterk (gedeeld) - 1985, Dulciaan 8' (gedeeld) - 1764, Tremulant.
Pedaal: Aangehangen.
Koppelingen: Manuaalkoppel - schuifkoppel.

VulstemSamenstelling
Mixtuur III-IV-V sterk (Hoofdwerk) C: 2' - 1 1/3' - 1'. c°: 2' - 1 3/5' - 1 1/3' - 1'. c': 4' - 3 1/5' - 2 2/3' - 2' - 1 3/5'. c'': 5 1/3' - 4' - 3 1/5' - 2 2/3' - 2'.
Sexquialter II sterk (Rugwerk) C: 1 1/3' - 4/5'. c°: 2 2/3' - 1 3/5'.
Overige dispositiegegevens
Knock (1788) Manuaal: Bourdon 16', Praestant 8', Quintadeen 8', Baardpyp 8', Octaaf 4', Fluit 4', Quint 3', Flageolet 2', Cornet III sterk (discant), Mixtuur III-IV-V sterk (gedeeld), Trompet 8', Vox Humana 8' (gedeeld) en Tremulant.
Rug Positief: Holpyp 8', Praestant 4', Roerfluit 4', Octaaf 2', Gemshoorn 2', Sexquialter II sterk (gedeeld), Dulciaan 8' (gedeeld) en Tremulant.
Aangehangen pedaal. Beide manualen met een afsluiting.
Verschillende disposities De dispositie luidde voor de restauratie van 1985:
Hoofdwerk: Bourdon 16', Prestant 8', Holpijp 8', Quintadeen 8', Violon 8' (1882), Octaaf 4', Roerfluit 4' (1882), Flageolet 2', Mixtuur V sterk (gedeeld), Cornet III sterk (discant), Trompet 8' (gedeeld), Vox Humana 8' (gedeeld), Tremulant.
Rugwerk: Holpijp 8', Viola di Gamba 8' (1882), Vox Celeste 8' (1882), Prestant 4', Roerfluit 4' (gedeeld), Gemshoorn 2', Dulciaan 8' (gedeeld), Tremulant.
Pedaal: Aangehangen .
Koppelingen: Manuaalkoppel
Literatuur
  • Dispositien der merkwaardigste kerk-orgelen welken in de Provincie Friesland, Groningen en Elders aangetroffen worden / Nicolaas Arnoldi Knock. - Nieuwe uitgave. - Sneek: Boeijenga, 1968. - Herdruk van het boekje uit 1788.
  • Bijdrage tot de geschiedenis van het orgel te Tzum / Maarten Seybel. - In: Het Orgelblad, jrg. 11 nr. 6/7, juni/juli 1968.
  • Frieslands orgelpracht : deel I 1500-1800 / Jan Jongepier. - Sneek: Boeijenga, 1970.
  • Orgels in Friesland - deel 1 / Maarten Seybel. - Baarn: De Praestantspers, 1970.
  • Albertus Anthoni Hinsz, orgelmaker 1704-1785 / Willem Jan Dorgelo Hzn. - Augustinusga: Lykele Jansma, 1985.
  • Kroniek : 20 december 1985. - In: De Mixtuur, nr. 54, september 1986.
  • Het orgel in de Hervormde kerk van Tzum / Jan Jongepier. - In: Het Orgel, jrg. 82 nr. 11, november 1986. - Kleine rectificatie in jrg. 87 nr. 1, januari 1987, pg. 15.
  • Een konstkundig orgelmaker : Enkele bijdragen over het werk van de orgelmaker Albertus Anthoni Hinsz (1704-1785) / Jan Jongepier (red.). - Leens : Stichting Groningen Orgelland, 1994.
  • Het historische orgel in Nederland 1726 - 1769 / dr. Hans van Nieuwkoop (eindred.). - Amsterdam : Stichting NIvO, 1997. - (Encyclopedie Het Historische Orgel in Nederland ; 2).
  • Orgelrijk / Carel van Gestel. - Zaltbommel : Aprilis, 2003.
  • Vijf eeuwen Friese orgelbouw : Een schoone voorraad waarlyk / Jan Jongepier. - Leeuwarden : Friese Pers Boekerij, 2004.
Opnamen Friese orgelpracht : Tzum - Dantumawoude - Bolsward, Doopsgezinde Kerk / Jan Jongepier. - VLS Records VLC 0893 (CD). - 1993.

Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron
Foto: Piet Bron. Datering: 10 augustus 2013.
Foto: Piet Bron